← Бүх мэдээНэг төгсөгчид 12 ажлын байр: Монголд аль мэргэжил дутаад, аль нь илүүдээд байна вэ?
Нягтлан бодогч, эдийн засагч, англи хэлний багш. Эдгээр нь бидний сайн мэдэх, олон хүний сонгодог мэргэжлүүд. Гэтэл Монголын хөдөлмөрийн зах зээл дээр яг эдгээр мэргэжил илүүдэлтэй байна. Харин ажил нь хүнээ хүлээгээд байгаа мэргэжлүүдийн нэрийг ихэнх сурагч сонсож ч байгаагүй юм.
Нэг төгсөгчид 12 ажлын байр
Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам "Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн барометр" гэдэг судалгааг тогтмол хийдэг. Ажил олгогчдоос ойрын хугацаанд хэдэн хүн, ямар мэргэжлээр авах гэж байгааг асуудаг судалгаа юм.
2021 оны судалгаагаар 2022 онд 520 ажил, мэргэжилд эрэлт гарна гэж тооцоолжээ. Хамгийн том зөрүү нь даатгал, өгөгдлийн шинжээчийн ажил дээр гарсан байна. Эдгээр чиглэлээр 1,945 ажлын байр байхад дээд боловсрол эзэмшин төгсөж буй хүн ердөө 167 байжээ. Өөрөөр хэлбэл нэг төгсөгчид 12 орчим ажлын байр ногдож байгаа юм.
Энэ бол 2021 оны судалгааны тоо гэдгийг анхаараарай. Гэхдээ 2025 оны мэдээгээр мэдээллийн технологийн салбарт 27,000 гаруй мэргэжилтэн дутагдаж, дата шинжилгээ хамгийн хомс чиглэлийн нэгээр нэрлэгдсэн хэвээр байна.
Илүүдэлтэй мэргэжлүүд
Нөгөө талд нь ажил хайж буй хүн ажлын байрнаасаа олон байгаа мэргэжлүүд бий. Мөн судалгаагаар нягтлан бодогч, тоног төхөөрөмжийн инженер, синхрон болон аман орчуулагч, эдийн засагч, англи хэлний багш, цэцэрлэгийн багш, архитектор мэргэжилтнүүд илүүдэлтэй гарчээ. Энгийнээр хэлбэл, эдгээр мэргэжлээр төгссөн хүн бүрт ажлын байр хүрэлцэхгүй байна гэсэн үг.
Энэ нь эдгээр мэргэжил муу гэсэн үг биш. Сайн нягтлан, сайн багш хэзээд хэрэгтэй. Харин тэр зам дээр өрсөлдөөн их, ажил олоход удаан байх магадлал өндөр гэдгийг урьдчилан мэдэж байх хэрэгтэй юм.
Хүн дутагдаж буй мэргэжлүүд
Хамгийн эрэлттэй мэргэжлийн жагсаалтад малын эмч, авто машины механик инженер, ХАБ-ын инженер, геологич, хүний их эмч, график дизайнер, төмөрлөгийн инженер, химийн багш, хоол зүйч зэрэг орсон байна.
Хамгийн сонирхолтой нь, эрэлт ихтэй 100 мэргэжлийн ердөө 37 хувь нь л дээд боловсрол шаарддаг аж. 35 хувь нь техникийн болон мэргэжлийн боловсрол (МСҮТ, политехник коллеж) шаарддаг, үлдсэн 28 хувь нь мэргэжил шаарддаггүй ажил байжээ. Тэгэхээр "их сургууль төгсөхгүй бол ажил олдохгүй" гэдэг бодол үргэлж зөв биш юм.
Яагаад ийм зөрүү үүсдэг вэ?
Хүн мэддэг зүйлээ л сонгодог. Нэрийг нь сонсож, юу хийдгийг нь харж өссөн мэргэжлээ сурагч сонгох нь аргагүй. Маркшейдер, актуарч, гидрогеологич гэдэг үгийг сонсоогүй хүүхэд тэр мэргэжлийг сонгох боломж ч үгүй юм.
Мэргэжлийн зөвлөгөө бараг байдаггүй нь ч нөлөөлдөг. Lorinet сангийн 2022 оны судалгаагаар сургуулиуд мэргэжлийн чиг баримжааг хангалттай өгдөггүй ажээ. МСҮТ төгсөгчдийн 70 орчим хувь нь л ажилд орж, олонх нь ажил хайхад 6 сараас дээш хугацаа зарцуулдаг гэнэ.
Хөдөөний сурагчдад энэ юу гэсэн үг вэ?
Яамны тооцоогоор 2026 онд улсын хэмжээнд 82,600 ажлын байр нээгдэх бөгөөд үүний 80.7 хувь нь Улаанбаатарт байна. Хангай, Төвийн бүсийн эзлэх хувь буурсаар байгаа аж.
Гэхдээ үл хамаарах салбарууд бий. Говийн төмөр зам, хилийн боомт, аймгийн төвийн хүнсний үйлдвэр, газрын алба зэрэг ажлын байр Улаанбаатарт биш, орон нутагт байдаг. Тэгэхээр зөв мэргэжил сонговол нутагтаа, эсвэл нутгийнхаа ойролцоо ажиллах боломж ч бий юм.
Мэргэжил сонгохоосоо өмнө асуух 4 асуулт
1. Энэ мэргэжлээр жил бүр хэдэн хүн төгсдөг, ажлын байр хэд байдаг вэ? Эрэлтийн барометрийн судалгааг Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны цахим хуудас (mlsp.gov.mn)-аас үзэж болно.
2. Энэ хүн өдөр бүр яг юу хийдэг вэ? Нэрийг нь биш, ажлыг нь сонгоорой.
3. Ажлын байр нь хаана байдаг вэ? Улаанбаатарт уу, орон нутагт уу?
4. Их сургуулиас гадна МСҮТ-ийн зам бий юу? Эрт ажиллаж, цалин авангаа цааш суралцах боломж олон мэргэжилд бий.
Хүн дутагдаж байгаа ч ихэнх сурагчийн сонсоогүй 12 мэргэжлийн танилцуулгыг Suljee-ийн сайтаас уншаарай.
Эх сурвалж: Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн барометр (2021 оны судалгаа, shuud.mn; 2026 оны тооцоо); МОНЦАМЭ (2025); Lorinet сан, Залуучуудын ажил эрхлэлтийн судалгаа (2022).