Мэдээ
Хамгийн сүүлийн үеийн нийтлэлүүд.
- 2030 онд Монголд хэрэгтэй хэвээр байх хэний ч сонгодоггүй 5 мэргэжилМонголд ажиллах хүч ерөнхийдөө дутагдаад байгаа юм биш билээ. Харин **тодорхой мэргэжлүүдийн ажиллах хүч дутагдаж байна.** Асуудал нь сурагчдын хамгийн их сонгодог мэргэжлүүдийн ихэнх нь аль хэдийн илүүдэлтэй болсон явдал аж.
2021 оны Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн барометрийн судалгаагаар (2022 оны эрэлтийг төсөөлсөн) **даатгалын болон дата шинжээчийн ажлын байр 1,945 байхад эдгээр чиглэлээр төгсөгч ердөө 167** байсан байна. Өөрөөр хэлбэл, нэг төгсөгчид ойролцоогоор 12 ажлын байр ногдож байв. Харин нягтлан бодогч, эдийн засагч, хуульч, орчуулагч, англи хэлний багш, архитектор зэрэг мэргэжлүүд **илүүдэлтэй** гэж тус судалгаанд гарсан ажээ.
Байршлын асуудал үүнийг бүр хүндрүүлж байна. Хөдөлмөрийн яам 2026 онд нийт 82,600 ажлын байр шинээр бий болно гэж тооцоолсноос **80.7% нь Улаанбаатар хотод** байрлаж байгаа юм. Хөдөө орон нутгийн ажлын байрны эзлэх хувь Хангайн бүсэд 13.1, Төвийн бүсэд 7.8 нэгж хувиар буурсан байна.
Эдгээр таван мэргэжил нь **эрэлтээрээ хамгийн өндөр**, харин олон нийт, ялангуяа сурагчдын дунд **мэдлэг, ойлголт нь бараг тэг заасан** мэргэжлүүд юм.
## 1. Геотехникийн инженер
2021 он хүртэл Монголд энэ чиглэлээр **дотооддоо мэргэжил олгодог нэг ч их сургуулийн хөтөлбөр байгаагүй.** Rio Tinto болон Оюу Толгой 2025 он хүртэл ШУТИС-д 2.75 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж, мөн чулуулгийн механикийн лаборатори байгуулахад 300,000 ам.доллар зарцуулсан байдаг. Энэ нь Монголын түүхэн дэх хувийн хэвшлийн боловсролд оруулсан хамгийн том хөрөнгө оруулалт бөгөөд гол зорилго нь энэ мэргэжлийн хөтөлбөрийг бий болгох явдал байв.
Анхны элсэлтээр жилд ердөө 25 оюутан авах төлөвтэй байжээ.
Өөрөөр хэлбэл, **гадаадын уул уурхайн компани Монголд энэ мэргэжлийг бий болгоход хэдэн сая доллар зарцуулсан мөртлөө сургуулийн карьерын зөвлөгөө, мэдээллүүдэд бараг хаана ч гардаггүй мэргэжил** юм.
## 2. Уурхайн маркшейдер / геодезист
Монголд энэ мэргэжлийг заадаг **төрийн өмчийн цорын ганц их сургууль нь ШУТИС.** Тус хөтөлбөр 2017 оноос хойш ASIIN-ийн олон улсын магадлан итгэмжлэлтэй заагдсаар иржээ.
Төгсөгчдийн ойролцоогоор 90% нь мэргэжлээрээ ажилладаг байна.
Монголын зарж буй хүдэр бүрийн тонн бол маркшейдерийн хэмжиж, тооцсон тоо. Гэхдээ ихэнх сурагчид энэ мэргэжлийн нэрийг өмнө нь сонсож ч байгаагүй байна.
## 3. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй, байгаль орчны мэргэжилтэн (HSE)
Энэ жагсаалтын **ажилд орох хамгийн хүртээмжтэй замтай мэргэжил** юм. МСҮТ болон сертификатын сургалтаар энэ чиглэлд орох боломжтой бөгөөд заавал таван жил их сургуульд сурах шаардлагагүй аж.
Эрэлт маш өндөр.
Мөн ажлынх нь үүргийг ганц өгүүлбэрээр тайлбарлаж болно:
**22 настай хүн 200 ажилтантай уурхайн үйл ажиллагааг зогсоох хууль ёсны эрхтэй.**
Энэ бол зүгээр нэг зүйрлэл биш, харин тухайн ажлын бодит үүргийн нэг хэсэг юм.
## 4. Төмөр зам, логистик, гаалийн үйл ажиллагааны мэргэжилтэн
Сүүлийн дөрвөн жилд Говийн нутгаар ойролцоогоор **900 км шинэ төмөр зам** тавигдсан байна.
Таван Толгой жилд ойролцоогоор 50 сая тонн нүүрс олборлох боломжтой ч тээврийн хүчин чадлаас шалтгаалан жилд 30 сая тонн орчимд хязгаарлагдаж байгаа юм.
Ханги боомтын нэвтрүүлэх хүчин чадал 2022 онд 3 сая тонн байсан бол 2023 оноос хойш 8.5 сая тонн болж өссөн.
Энэ жагсаалтын бусад мэргэжлээс ялгаатай нь **эдгээр ажлын байр Улаанбаатарт биш, харин хилийн сумд болон Говийн аймгуудад бий болж байгаагаараа онцлог юм.** Энэ нь хөдөө орон нутгаас нийслэл рүү чиглэсэн шилжилт хөдөлгөөний дарамтыг шууд бууруулах боломжтой.
## 5. Дата шинжээч
Энэ бол судалгаанд илэрсэн **эрэлт ба нийлүүлэлтийн хамгийн том зөрүүтэй мэргэжил.**
Мөн Монголын хамгийн өндөр цалинтай салбаруудын нэг. Zangia-ийн 2024 оны судалгаагаар IT салбарын дундаж цалин **сард 3.6 сая төгрөг** байсан ажээ.
Хамгийн чухал нь энэ жагсаалтад **үнэгүйгээр, өөрөө суралцаад мэргэжил эзэмших бодит боломжтой цорын ганц чиглэл** юм.
Улаанбаатарт таван жил суралцах зардал гаргах боломжгүй сурагчдын хувьд энэ нь хамгийн өндөр өгөөжтэй сонголт байж болох юм.
---
**Эх сурвалжийн тухай:** Дээрх тоон мэдээллүүд нь 2021–2026 онд нийтлэгдсэн албан ёсны мэдээллүүдээс авсан. Монгол Улсад 2030 оны хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн талаар тусгайлан гаргасан албан ёсны таамаг одоогоор байхгүй байна. Харин эдгээр нь олон жилийн турш ажиглагдсан бүтцийн өөрчлөлтүүд бөгөөд 2030 он хүртэл үргэлжлэх төлөвтэй.